สร้างสรรค์โดย

สถาบันวิถีใหม่ คณะรัฐศาสตร์
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
และ UNDP, Bangkok

    บทนำ

  การศึกษา

  การสาธารณสุข

  การอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรม

  การบริหารงานคลังท้องถิ่น

  การจัดการทรัพยากรธรรมชาติ

  การเมืองและการมีส่วนร่วม

  การบริหารจัดการทั่วไป

  การรักษาความปลอดภัยและความสงบเรียบร้อย

บทนำ

 ทุ่งหญ้าเป็นแหล่งอาหารของวัวควายฉันใด เศรษฐกิจชุมชนก็เป็น “แหล่งอาหาร” ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นฉันนั้น ทุ่งหญ้าที่แห้งแล้ง หญ้าไม่อุดมสมบูรณ์ วัวควายก็ขาดอาหาร ไม่แข็งแรงสมบูรณ์ เช่นเดียวกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีเศรษฐกิจชุมชนล้าหลัง ยากจน ฝืดเคือง ก็ย่อมไม่มีฐานภาษีและรายได้ ไม่สามารถพึ่งตนเองทางการคลังได้ น่าสงสารวัวควายที่ไม่มีปัญญาสร้างทุ่งหญ้าของตนเองให้สมบูรณ์ได้ จึงต้องอาศัยเทวดาฟ้าฝนดลบันดาล ในขณะที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นนั้นสามารถสร้างเศรษฐกิจชุมชนของตนเองให้เจริญงอกงามและเป็นแหล่งรายได้ของตนเองได้ นี่คือข้อแตกต่างขั้นพื้นฐานระหว่างคนกับสัตว์ชนิดอื่นๆ

วันนี้เศรษฐกิจชุมชนเป็นอย่างไร? ถ้าเป็นชุมชนเมืองเช่นกรุงเทพฯ เมืองใหญ่ๆ รอบกรุงเทพฯ และเมืองหลักในภูมิภาคอีกประมาณ 20 กว่าเมืองมีสภาวะเศรษฐกิจที่ค่อนข้างดี องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในเขตเมืองเหล่านี้จึงมีฐานรายได้เพียงพอที่จะจัดบริการสาธารณะได้มากพอสมควร

ชุมชนเมืองส่วนใหญ่ (กว่า 1,000 เมือง) เป็นเมืองขนาดกลางและขนาดเล็ก (ประชากรประมาณ 10,000-50,000 คน) มีเศรษฐกิจชุมชนที่เบาบาง มีผลผลิตและรายได้จำกัด และยังไม่ได้รับการพัฒนาอย่างจริงจัง องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในชุมชนเมืองขนาดกลาง-ขนาดเล็กเหล่านี้มีฐานรายได้จำกัด ไม่เพียงพอกับการจัดบริการสาธารณะพื้นฐานให้ครบถ้วนได้

สำหรับชุมชนที่เหลือส่วนใหญ่ (เกือบร้อยละ 80) เป็นชุมชนชนบท ที่มีฐานทางเศรษฐกิจเป็นภาคเกษตรและแรงงานรับจ้างนั้น มีเศรษฐกิจชุมชนที่ฝืดเคือง ล้าหลัง ไม่เติบโต เพราะทรัพยากรแรงงาน ทรัพยากรธรรมชาติ และผลผลิตขั้นต้นของชุมชนส่วนใหญ่ถูกดูดออกไปหล่อเลี้ยงระบบเศรษฐกิจในเขตเมืองและเศรษฐกิจระหว่างประเทศ จึงไม่สามารถสะสมและเพิ่มกำลังการผลิต (Reproduction) อย่างต่อเนื่องได้ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในชุมชนชนบทจึงแทบจะไม่มีฐานรายได้ใดๆ ของตนเอง อนาคตที่จะพึ่งตนเองทางการคลังจึงแทบจะมองไม่เห็น

  การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน

  การพัฒนาเศรษฐกิจชุมชน

ชุมชนของคุณมีปัญหาต่อไปนี้หรือไม่?

องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในเขตชนบทและเมืองขนาดเล็กขนาดกลางเหล่านี้จะพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนของตนเองให้เจริญก้าวหน้า เป็นแหล่งรายได้หลักของท้องถิ่นในอนาคตได้อย่างไร? นี่เป็นเรื่องที่ท้าทายผู้บริหารท้องถิ่นเป็นอย่างยิ่ง ความท้าทายที่ว่านี้น่าจะประกอบด้วยเรื่องหลักๆ ดังต่อไปนี้

  ความสามารถในการรับรู้และตระหนักถึงปัญหา ผู้บริหาร อบต.และเทศบาลขนาดเล็กส่วนใหญ่ยังมองไม่ความสำคัญของปัญหาเศรษฐกิจชุมชนอย่างถ่องแท้ ส่วนใหญ่มุ่งแก้ปัญหารายผลผลิต หรือปัญหารายบุคคล/ครัวเรือน/กลุ่มอาชีพเป็นเบื้องต้น โดยไม่ได้ให้ความสนใจในเรื่องการสร้างฐานเศรษฐกิจระดับชุมชน ซึ่งมีผลต่อการสร้างฐานรายได้ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นโดยตรงแต่อย่างใด การทำให้ผู้บริหารท้องถิ่นมองเห็นระบบเศรษฐกิจชุมชนในภาพรวม รวมทั้งสามารถชี้ชวนให้ผู้นำชุมชน กลุ่มอาชีพ และครัวเรือนมองเห็นในสิ่งเดียวกันนี้ได้นับเป็นเรื่องที่ท้าทายเป็นอย่างมาก

   ค้นหาและใช้โอกาส-จุดแข็งสร้างพลังพัฒนา  ในเกือบทุกชุมชนมี แรงงานรับจ้าง มีวัตถุดิบจำพวกอาหาร ปลา ข้าว เครื่องสมุนไพร หอม กระเทียม ผัก ผลไม้ สัตว์เลี้ยง ฯลฯ อยู่เป็นพื้นฐาน บางชุมชนมีภูมิปัญญาชาวบ้านที่สืบทอดกันมา อาทิ วิธีทอผ้า นวดแผนโบราณ แปรรูปอาหาร จักสาน และเลี้ยงสัตว์พื้นเมือง ฯลฯ เป็นต้น ผู้บริหารท้องถิ่นและผู้นำชุมชนอาจเห็นสิ่งเหล่านี้ทุกวันจนชาชิน ทำอย่างไรจึงจะปรับวิธีคิด-โลกทัศน์ของผู้นำท้องถิ่นฯ ให้สามารถมองเห็นโอกาสที่จะใช้ทรัพยากรเหล่านี้ให้เป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนขึ้นได้ นับเป็นเรื่องที่ท้าทายมากเช่นเดียวกัน

   ก้าวข้ามข้อจำกัดให้ได้ เศรษฐกิจชุมชนที่ล้าหลังและพึ่งตนเองไม่ได้นั้น มักจะมีข้อจำกัดบางประการดำรงอยู่ ข้อจำกัดนี้อาจเป็นอุปสรรคเล็กๆ ที่ซ่อนทางเดินไว้ด้านหลังเหมือนเส้นผมบังภูเขา หรืออาจเป็นเรื่องใหญ่โตที่อาจเกินกำลังของท้องถิ่นก็ได้ เช่น ผลผลิตไม่มีตลาดรองรับเพียงพอ  หน่วยผลิตขาดแคลนเงินทุน หน่วยผลิตยังขาดทักษะและภูมิปัญญา/เทคนิคการผลิต ทำให้ได้ผลผลิตที่มีคุณภาพต่ำ ไม่เป็นที่นิยมของผู้บริโภค ฯลฯ เป็นต้น หรือขาดกลไกการบริหารจัดการเพื่อให้เกิดการระดมทรัพยากรเงินทุน สรรพกำลัง ความร่วมมือร่วมใจ/การทำกิจกรรมรวมหมู่ขึ้นในชุมชน หรือขาดปัจจัยหลายประเภทพร้อมกัน ผู้บริหารท้องถิ่นและผู้นำชุมชนจะช่วยกันค้นหาช่องว่าง (ส่วนที่ขาดหายไป) และเติมส่วนที่ขาดไปลงในช่องว่างให้ได้อย่างพอเหมาะพอดีได้อย่างไร? นี่ก็เป็นเรื่องที่ท้าทายมากเช่นเดียวกัน

ถ้าหากชุมชนท้องถิ่นของคุณมีปัญหาเช่นว่านี้ ลองติดตามอ่านข้อมูลได้เลย.... ที่นี่
 

ปรับปรุงวันที่ 24 มิถุนายน 2550

Prev :: :: Home